Ders 11: Önemli açıklamalar
Vasıl: geçmek, okumaya devam etmek; vakf: kelime sonunda durmak demektir. Vakf halinde bütün hareke ve tenvinler düşer, sükuna dönüşür. Tenvin üstün elif medli uzatılır. Misal: [عالَمينَ] [أَحَدٌ] [فَلَقِ] [أَفْواجاً] [تَوّاباً] [أَبَداً] [جَمْعاً] [لِباساً]
Tenvin üstün alan her harfin arkasına elif konur. Yalnız temerbuta ve hemze elif ile yazılmaz; vakf halinde temerbuta sakin heye döner; hemze elif uzatmalı gibi okunur. Örnek: [قِي مَةً] [سَكينَةٌ] [ثَناءً] [بِناءً] [هَباءً] [بَرِيَّةُ]
Yine tenvin üstünlü kelimenin son harfi [ل] ise [لا] yazılır: عَمَلاً رَسولاً شَكْلاً قَوْلاً جِبِلاًّKuranda bazı kelimelerin altında [مد] (uzatma) bazı kelimelerin altında [قسر] (kısaltma) diye küçük harfle not vardır. Bunlar yazı ile uygulamanın farklı olacağını gösterir. Med harfi ile yazıldığı halde uzatılmayacak kelimelerin altında daima [قسر] bulunur. Medle yazıldığı halde kasr okunacak kelimelerde meddin önüne harekesini yazarak kısa okunacağını hatırlattık
[أَنَا] [أُولِ] [أُولاءِ] [أُولٰئِكَ] [لاَتَّخوَ] [لاَتَّبَعْتُمْ] [أَفَائِنْ] [مَلاَئِه۪] [ثَمودَا] [يَايْءَسُ] [نَدْعُوَا] [لِشَايْءٍ]Tek vav veya ye iile yazılıp hem harf hem de uzatma görevi gören durumlarda altta [مد]; uzatılmaması gereken durumlarda [قصر] ibaresi vardır. Bunlardan kasr olanları yalnız hareke ile; med olanları gizli uzatmalarla belirttik.
[يُبْدِؤ۫نَ] [جاؤُكَ] [نَبِيّ۪نَ] [يَسْتَهْزَؤ۫نَ] [داو۫دَ] [يَشاؤُ] gibi.Aşağdaki kelimeler vasl halinde kısa, vakf halinde medli okunur:
[أَنَا] [لٰكِنَّا] [الظُّنونَا] [رَسولاَ] [سَبيلاَ] [قَواريرَا] [سَلاسِلاَ]Arapça’da elif kuvveti bakımından iki çeşittir: Kati elif: daima hareke alır ve okunur. Elif-i vasıl: (geçiş elifi) hareke aldığında okunur. Bazı durumlarda harekesizdir ve okunmaz. Kabartmada vasıl elif okunduğu durumlarda da üstünlüyken hareke almadan yazılmıştır.
[الْحَمْدُ] [الرَّحْمٰنُ] [الَّذي] [الَّتي] [اُنْظُرْ] [اِقْتَرَبَ] gibi.Elif-i zaid: Bazı kelimelerin sonundaki vavın arkasında bir okunmayan elif vardır. Buna elif-i zaid denir; o kelimenin çoğul bir fiil olduğunu gösterir.
[قالوا] [عَمِلوا] [يُؤْمِنوا] [يَكونوا] [كُلوا] [يَرَوْا] [دَعَوْا] [مَشَوْا] [فَأْو۫ا] gibi.Aşağdaki kelimeler vasl ve vakf hallerinde uzatılarak okunur:
[يُحْي۪] [يَسْتَحْي۪] [وَلِيّ۪] Aşağdaki kelimelerin sonları da vakf halinde medde dönüşür:
[هُوَ] [هِيَ] [فَنَسِيَ] [مَثانِيَ]Huruf-u Mukatta: 29 sure başında bir veya birkaç harfli ayetler vardır. Bunlarda hareke yerine üzerinde bir düz çizgi vardır.
Bu düz çizgi o harfleri dört elif miktarı uzatarak okuyacağmızı gösterir.
[ا - ل - م] [ن] [حٰـم] [ع - س - ق] [طٰ - هٰ] [يٰ - س] [ق] [ا - ل - رٰ] gibi.Medden sonra [ا] (eliifi vasıl) ile başlayan bir kelime gelirse med harekeye dönüşür. [إلى اللّٰهِ] [في الدّينِ] [إِلاّ امْرَأَةٍ] [عيسى ابْنِ] [ذو انْتِقامٍ] [قالوا ادْعُ]
Tenvinden sonra vasıl elifiyle başlayan bir kelime gelirse tenvinin [ن] ‘u esre takdir edilerek okunur. [عاداً الْأولى] [صِراطاً الْمُسْتَقيمَ] [مُحَمَّداً الْمُصْطَفى] [رَجُلٌ افْتَرى] [لوطٍ الْمُرْسَلينَ] [خَيْرٌ اطْمَأَنَّ] gibi.